پروژه ایران 2040 دانشگاه استنفورد
پروژه ایران 2040 دانشگاه استنفورد

پروژه ایران 2040 دانشگاه استنفورد

دانشگاه استنفورد در پروژه ایران 2040 دربارۀ موضوعات مهمی مانند نفت، کشاورزی و … چشم‌انداز روشنی برای ایران ارائه کرده است. این پروژه به دلیل آینده‌نگر بودن آن “ایران 2040” نامیده شده است. پویا آزادی مدیر پروژه ایران 2040 معتقد است تحليل قوي که اطلاعات دقيقي را درباره آن‌چه در ايران رخ مي‌دهد و چشم‌انداز آينده‌اش ارائه دهد، وجود نداشت. هدف مرحله نخست اين پروژه اين است که موضوعات مربوط به اقتصاد، انرژي، آب، محيط زيست، کشاورزي و حمل و نقل ايران را پوشش دهد.

اولین پژوهش منتشر شده در ماه اکتبر آینده صنعت نفت ایران را مورد بررسی قرار داده است که 30 درصد درآمد دولت ایران را شامل می‌شود. این پژوهش توسط پویا آزادی و حسن دهقان‌پور از دانشگاه آلبرتا، مهران سهرابی از دانشگاه هریوت‌وات و کاوه مدنی از امپریال کالج لندن انجام شده است. آنها معتقدند با گرم‌شدن زمین تفاضا برای نفت خام کاهش پیدا خواهد کرد، بنابراین نگرانی از تمام شدن ذخائر نفتی ایرانی بی‌ربط است. تولید نفت ایران از 1913 تا کنون از نود و هشت میدان نفتی به‌دست آمده است و کاهش ذخائر میدان‌های نفتی سالانه شش درصد است.

ایران برای جبران کاهش دخائر خود مجبور خواهد بود تا از ذخائر دست‌نخورده کشور استفاده کند و حفظ مقدار سود حاصل از صادرات نفت خام بعد از 2025 بدون سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نو برای استخراج نفت خام مشکل خواهد بود. از سوی دیگر به‌کارگیری فناوری‌های نو به زمانی طولانی و گذر از فرایند بروکراسی نیاز دارد.

اگر ایران خواهان حفظ مقدار تولید جاری یا افزایش آن است، باید در فناوری‌های نو سرمایه‌گذاری کند.

در بخش کشاورزی شاهد رشد تولید بوده‌ایم. در 25 سال گذشته تولید این بخش از 2.8 تن در هکتار به 6.4 تن در هکتار افزایش یافته است اما مساحت تحت کشت تغییری نداشته است که حدود 12 میلیون هکتار بوده است.

شکل زیر پراکندگی مناطق قابل کشت ایران و جمعیت و ارزش خالص تجارت جهانی محصولات کشاورزی را نشان می‌دهد:

Figure1

با وجود اهمیت تولید غلات برای خودکفایی، تولید آن ثابت بوده است. در تولید صیفی‌جات با وجود کم آبی در کشور شاهد افزایش تولید به دلیل سودآوی آنها بوده‌ایم. بنابراین، منابع آب کشور را تولید غلات به خطر نینداخته است و گندم مقصر اصلی کم آبی نیست.

مدنی معتقد است که کشور ظرفیت افزایش تولید غلات را دارد اما باید تولید صیفی‌جات به گلخانه‌ برود. ایجاد و گسترش گلخانه‌ها پیامدهای مثبتی برای کشور دارد که ازآنجمله می‌توان از فعال‌شدن دانش‌بنیان‌ها و خلق علم یاد کرد.

طبق آمار مساحت کشت دیم کشور برابر کشت آبی است اما تنها 5 درصد محصولات کشور را تولید می‌کند که دلیل آن عدم مطلوبیت باران است. بخش کشاورزی با مصرف 90 درصد از آب کشور 20 درصد اشتغال و 10 درصد تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل دولت بدون اتخاذ تدبیر مناسب قادر به محدود کردن این بخش نیست.

شکل زیر مقدار زمین مناسب برای کشاورزی دیم را نشان می‌دهد:

Figure2

طبق امار، در برخی مناطق محصولاتی تولید می‌شود که آب زیادی مصرف می‌کنند. این درحالسیت که کشور ما آب ندارد. محصولات پر مصرفی مانند چغندر و برنج را می‌توان با محصولاتی مانند زیتون، جو، حبوبات، سیب‌زمینی، پیاز و گردو که به آب کمتری حدود 300 میلی متر نیازمند هستند جایگزین کرد تا از منابع آب کشور حفاظت شود.

شکل زیر مقدار آب مورد نیاز برای کشت محصولات مختلف را نشان می‌دهد:

Figure3

در کل، با اتخاذ سیاست‌های مناسب برای کشاورزی و منطبق بر آمار و با کمک پژوهشگران و اهل علم می‌توان از ظرفیت‌های محدود آبی کشور به بهترین نحو استفاده کرد و از نابودی منابع آب و خاک نیز جلوگیری کرد. هدف از پروژه ایران 2040 تهیه آمار و تحلیل مناسب از وضعیت اقتصادی کشور است چراکه ما همیشه از نبود برنامه راه مناسب و دقیق برای آینده کشور رنج برده‌ایم. َ